Episkevology
Nā kāpeku e paʻa ai ka ulu mau
I nā wahi a pau e nānā ʻia e ka honua — ka hōʻemi ʻilihune (#SDG1), ka hana no ke aniau (#SDG13), ka ikaika o nā aupuni (#SDG16) — he ʻoiaʻiʻo hoʻokahi e hoʻi hou mai ana me ke ʻano fractal:
ʻAʻohe ʻōnaehana e hiki ke paʻa ka ulu inā ʻaʻohe ona kāpeku.
He kūlana kūkulu nā kāpeku:
- ka mau ʻana
- ka hiki ke wānana
- nā wahi hoʻi paʻa
- ka hoʻomanaʻo o ka aupuni
- nā laina kumu o ke kaiāulu a me ka ʻāina
- ka hilinaʻi o ke kaiāulu
- nā hewa ʻaʻole e hoʻopaʻi ʻia
Ke loaʻa nā kāpeku, paʻa ka ulu.
Ke nalowale, piʻi ka churn — he loli kolohe, he kolohe mau.
Ka ulu fractal: ke ʻano hoʻokahi o ke kūlohelohe no ka paʻa mau
Ke kūkulu nā fractal i ke ʻano o ka ulu paʻa.
Hiki ke ʻike ʻia i:
- nā waha muliwai
- nā pāpaʻu koʻa
- nā ʻupena mycelium
- nā kualono lāʻau
- nā alveoli o ke akemāmā
- nā neʻeneʻe ʻana o nā holoholona a me nā kānaka
Ke ulu nā ʻōnaehana fractal ma ka hoʻoulu hou ʻana like, ʻaʻole ma ka ʻeli pau ʻole.
Pono ka ulu fractal i nā hewa ʻaʻole e hoʻopaʻi ʻia.
I ke kūlohelohe:
- haki nā lālā
- huli nā aʻa
- make a hoʻi hou nā polipa koʻa
- hoʻāʻo ka mycelium i nā ala liʻiliʻi he nui
Hoʻohui ʻia ka hewa — ʻaʻole e hoʻopaʻi ʻia.
ʻO ke kūʻē loa kēia i nā ʻekonomika churn, kahi e lilo ai ka hewa i pōʻino a e make ai ka hana hou.
He:
- hoʻi hou
- hoʻoponopono
- māhele ʻia
- paʻa i nā kāpeku
ka ulu fractal.
Nā wili a me nā nalu: nā hālua o ka ulu paʻa
Ke ulu nā ʻōnaehana paʻa ma nā wili a me nā nalu — ʻaʻole ma nā laina pololei.
Nā wili
Hiki ke ʻike i:
- ka pūpū nautilus
- nā hōkūhui
- nā ponga
- nā ʻino
Hōʻike ka wili i ka ulu paʻa i ke kikowaena:
paʻa ke kikowaena, ulu nā apo waho.
Nā nalu
Hiki ke ʻike i:
- ka piʻi a me ka hāʻule o ke kai
- nā kau
- nā pōʻai predator–prey
- nā pōʻai waiwai
- nā loli aniau
Hōʻike nā nalu i ka neʻeneʻe ʻana i loko o nā palena palekana.
Ka ulu kaiāulu: ka hoʻi hou ʻana, ʻaʻole ka ʻai pau ʻole
Ke hana nā ʻōnaehana paʻa ma:
- ka hoʻi hou
- ka hoʻohana hou
- ka pili like
- nā pōʻai pane
- nā laina kumu paʻa
Ke ʻai ka ulu kaiāulu — akā i loko o nā palena hoʻi hou.
He kumu kēia no:
- ka hoʻōla hou ʻana i nā kaiāulu kūlohelohe
- nā ʻekonomika porowhita
- nā palena “doughnut”
- nā ʻano mālama ʻāina kūpuna
ʻAʻole ulu nā ʻōnaehana ola ma ka ʻeli.
Ulu lākou ma ka hōʻoi hou ʻana i ka waiwai i ka ʻōnaehana e hāpai ana iā lākou.
Churn: ke ʻano kūʻē i ka fractal, i ka kāpeku, i ke kaiāulu
Piʻi ka churn ke ʻimi ʻia ka ulu me ka ʻole o nā kāpeku.
Nā laʻana churn ma ke kūlohelohe
- ka maloʻo ʻana o ka ʻāina
- ka piʻi nui o ka limu
- nā ahi ululāʻau nui
- ka pāhola o nā ʻano komo
- ka ulu ʻano‑maʻi
He pahū, he kolohe, he ʻai iā ia iho ka churn.
Pono ka churn i
- ka kolohe
- ke ola pilikia
- ka loli nui o ka limahana
- ka hana hou mau
- ka wāwahi ʻana i nā kāpeku
ʻAʻole he ulu ka churn.
He hāʻule mālie ia.
Ke kumu e koho ai nā ʻōnaehana i ka churn (a ʻo wai ka mea e loaʻa ai ka pono)
Loaʻa ka pono o ka churn i ka poʻe e loaʻa ai ka waiwai mai:
- ka loli nui
- ka limahana hiki ke hoʻololi koke ʻia
- nā pōʻai pilikia
- ka hoʻolilo ʻia ʻana i ka mea kahiko
- ka pilikia hana
- ka hilinaʻi kūʻai
Koho ʻia ka churn no ka mea:
- wikiwiki ka waiwai
- hoʻoneʻe ʻia ka lilo i kekahi
- ʻalo ʻia ka kuleana
- pale ʻia ka hui pū ʻana
- paʻa ka poʻe i ka nalu kolohe
He kumu kēia no:
- ka kūʻai wikiwiki
- ka lole “fast fashion”
- ka gig economy
- nā ʻoihana ʻeli
- nā ʻaiʻē ʻino
Loaʻa ka pono i ka liʻiliʻi.
Loli ka nui.
ʻAmelika Hui Pū ʻIa he ʻekonomika churn
Hōʻike ʻia ka US he ʻekonomika ulu, akā hana ʻo ia ma ke ʻano churn:
- ka loli nui o ka limahana
- nā ʻupena palekana palupalu
- ka hoʻopoina ʻia o ka ʻenehana
- nā kulekele e lele ana mai ka pilikia i ka pilikia
- ka hoʻolilo ʻia ʻana i ka mea kahiko
- ka inikua pili i ka hana
- ka pilikia noho
- ka moʻomeheu hoʻopaʻi hewa
He churn kēia, ʻaʻole he ulu.
Ka ulu ʻoiaʻiʻo: nā mea e pono ai
Pono ka ulu i:
- nā kāpeku
- ka hoʻomanaʻo
- ka mau ʻana
- ka hōʻiliʻili
- nā laina kumu paʻa
- nā aupuni hilinaʻi
He kumu kēia no:
- nā papahana ulu lōʻihi
- ka ikaika o nā aupuni
- ka ulu hoʻokomo
- nā ʻōlelo aʻo no ka loli nui
ʻAʻole hiki ke ulu i loko o nā wahi kolohe nui.
Hāʻule mau ia i ka churn.
Nā ʻano paʻa: he mea kāpeku, he mea hoʻi hou, he mea kūlike
ʻO ka paʻa he ulu paʻa i nā kāpeku.
Nā laʻana:
- ka mahiʻai hoʻi hou
- nā ʻekonomika porowhita
- nā community land trusts
- nā ʻano mālama ʻāina kūpuna
- nā ʻoihana hui
- nā haʻawina ʻenehana lōʻihi
Ulu kēia mau ʻōnaehana ma ke ʻano fractal, ʻaʻole ma ke ʻano pololei.
Ulu lākou ma ka hoʻi hou, ʻaʻole ma ka ʻeli.
Ke kumukūʻai kanaka: ka hopena o ka nalowale o nā kāpeku
Hana ka nalowale o nā kāpeku i:
- ka luhi noʻonoʻo
- nā hoʻoholo ola‑pakele
- ka nalowale o ka ʻike i ka wā e hiki mai ana
- ka hāʻule o ka hana hou
- ka kākau hou mau ʻana i nā hana
- ka puʻe mau
- ka haki ʻana o ke kaiāulu
ʻO ka nele hale ka laʻana maopopo loa:
he mea e lawe aku i nā kumu kāpeku a pau.
Ke hoʻi mai ka paʻa, hoʻi koke mai ka hiki ke paʻa.
ʻAʻole he hewa pilikino — he kūlana kūkulu.
Ka ʻike ʻōnaehana: ʻo nā kāpeku ke laina ma waena o ke ola a me ka hāʻule
Kāpeku → fractal → kūpaʻa → paʻa mau
Nalowale kāpeku → churn → hāʻule → ʻeli
Ke hahai nei nā ʻōnaehana a pau o ka honua i kēia ala.
Nā kaiāulu a pau.
Nā ʻekonomika a pau.
Nā ʻōnaehana ola a pau.
Nā aupuni a pau.
He ʻano kūkulu kēia no ka kūlike.
I mua i ka wā paʻa: nā mea e pono ai nā ʻōnaehana kūlike
No ka kūkulu ʻana i ka wā paʻa, pono:
- hoʻihoʻi i nā kāpeku
- hoʻolālā i nā ʻōnaehana ʻaʻole e hoʻopaʻi i ka hewa
- kūkulu i nā ʻano fractal
- hana i nā pōʻai hiki ke kū i ka nalu
- mālama i nā laina kumu kaiāulu
- hoʻololi i nā paipai churn i nā paipai hoʻi hou
- hoʻoikaika i nā aupuni
- kākoʻo i ka paʻa lōʻihi
- hoʻokumu i ka hanohano kanaka
Survivor Literacy 
What do you think?