Episkevology
O maʻa fa’avae e taofia ai le tuputupu aʻe tumau
I vaega uma o lo’o mata’ituina e Malo Aufaatasi — le fa’aitiitia o le mativa (#SDG1), gaioiga mo le tau (#SDG13), ma le fa’amalosia o fa’alapotopotoga (#SDG16) — e toe fo’i mai pea le upu moni e tasi i se fa’ata’ita’iga fractal:
E le mafai e se faiga ona tausia le tuputupu aʻe pe a leai ni maʻa fa’avae.
O maʻa fa’avae o tulaga ia e fausia ai le mautu:
- le tumau
- le mafai ona valo’ia
- nofoaga tumau e toe fo’i i ai
- le manatua o fa’alapotopotoga
- laina fa’avae o le si’osi’omaga
- le fa’atuatuaga o le nu’u
- mea sese e le fa’asala ai
A iai maʻa fa’avae, e tuputupu aʻe le faiga i se auala tu’ufa’atasia.
A leai, e oso aʻe le churn — o se ta’amilosaga le mautu.
Tuputupu aʻe fractal: o le auala e aoao mai ai le natura le tumau
E fausia e fractals le fausaga o le tuputupu aʻe tumau.
E iloa i:
- alavai o vaitafe
- papa ma’a o le sami
- upega mycelium
- tumutumu o la’au
- alveoli o mama
- aga’i ese o manu ma tagata
E tupu faiga fractal i le toe faia o le fa’atusa e tasi, ae le o le tosoina fa’avavau.
E mana’omia e le tuputupu aʻe fractal mea sese e le fa’asala ai.
I le natura:
- gau lala
- liliu a’a
- oti ma toe ola polipa o le sami
- su’e e le mycelium le faitau afe o ala laiti
E mitiia le mea sese — e le fa’asala.
O le fa’afeagai tonu lea o faiga tau tamaoaiga churn, lea e avea ai le mea sese ma fa’alavelave ma taofia ai le fou.
O le tuputupu aʻe fractal:
- toe fai
- fetuutuunai
- tufatufaina
- fa’avae i maʻa fa’avae
Fa’ata’amilo ma galu: o le tata o le tuputupu aʻe tu’ufa’atasia
E tupu faiga tumau i fa’ata’amilo ma galu — e le o laina sa’o.
Fa’ata’amilo
E iloa i:
- atigi nautilus
- fetu ma galaxies
- la’au ponga
- afa
E fa’aalia ai le fa’alauteleina e taofia e le ogatotonu:
e tumau le ogatotonu, ae tupu mama i fafo.
Galu
E iloa i:
- tai ma le peau
- vaitau
- ta’amilosaga o le tagata faomea ma le manu
- ta’amilosaga tau tamaoaiga
- suiga o le tau
E fa’aalia ai galu le gāoioiga i totonu o tuaoi saogalemu.
Tuputupu aʻe fa’a‑si’osi’omaga: toe fa’afou, ae le o le fa’aumatia fa’avavau
E galue faiga tumau i:
- toe fa’afou
- toe fa’aaoga
- fefa’asoaa’i
- ta’amilosaga tali
- laina fa’avae tumau
E aofia ai le fa’aaogaina i le tuputupu aʻe fa’a‑si’osi’omaga — ae i totonu o tuaoi o le toe fa’afou.
O le mafaufauga lea i tua o:
- le Toe Fa’afouina o Faiga Fa’a‑Si’osi’omaga
- tamaoaiga ta’amilo
- “doughnut economics”
- faiga fa’a‑si’osi’omaga a tagata moni o le atunuu
E le tupu faiga ola i le tosoina.
E tupu i le toe fo’i atu o le taua i le faiga o lo’o tausia ai.
Churn: o le fa’ata’ita’iga e tetee i fractal, maʻa fa’avae, ma le si’osi’omaga
E tupu le churn pe a taumafai e tupu e aunoa ma maʻa fa’avae.
Fa’ata’ita’iga churn i le natura
- fa’alauteleina o toafa
- fa’atupula’ia o limu
- afi tele o togavao
- osofa’iga o ituaiga mai fafo
- tuputupu aʻe e pei o le kanesa
E pa, e le mautu, e ‘aina e ia lava le churn.
E mana’omia e le churn
- le mautu
- le saogalemu o le soifuaga
- suiga tele o tagata faigaluega
- toe faia pea
- talepeina o maʻa fa’avae
E le o se tuputupu aʻe le churn.
O le pa’ū filemu.
Aiseā e filifili ai faiga i le churn (ma o ai e manuia)
E manuia le churn i ē e maua ai tupe mai:
- le lē mautu
- tagata faigaluega e faigofie ona sui
- ta’amilosaga o fa’alavelave
- mea ua fuafuaina e matua
- galuega lē mautū
- fa’alagolago o tagata fa’atau
E filifilia le churn ona:
- e vave maua ai tupe
- e si’itia ai le tau i isi
- e sola ese ai mai le tiute
- e taofia ai le tu’ufa’atasiga
- e taofia ai tagata i le le mautonu
O le mafaufauga lea i tua o:
- fefa’ataua’iga televave
- “fast fashion”
- gig economy
- pisinisi eli
- nonogatupe fa’asauā
E manuia le to’aitiiti i le churn.
E luluina le to’atele.
Amerika o se tamaoaiga churn
E fa’aalia e le US o se tamaoaiga o le tuputupu aʻe, ae e galue e pei o le churn:
- suiga tele o tagata faigaluega
- upega saogalemu vaivai
- fa’aletonu o fausaga
- faiga fa’avae e oso mai le fa’alavelave i le fa’alavelave
- mea ua fuafuaina e matua
- inisiua soifua maloloina e fusifusia i galuega
- le mautonu o fale
- aganu’u fa’asala‑sese
O nei mea o uiga ia o le churn, ae le o le tuputupu aʻe.
Tuputupu aʻe moni: mea e mana’omia
E mana’omia e le tuputupu aʻe:
- maʻa fa’avae
- manatua
- tumau
- fa’aputuputu
- laina fa’avae tumau
- fa’alapotopotoga fa’atuatuaina
O le mafaufauga lea i tua o:
- fuafuaga atina’e umi
- fa’amalosia o fa’alapotopotoga
- su’esu’ega o le tuputupu aʻe aofia ai tagata uma
- lapata’iga i le lē mautu
E le mafai ona tupu i nofoaga e matua lē mautu.
E toe pa’ū pea i le churn.
Fa’ata’ita’iga o le tumau: fa’avae, toe fa’afou, tu’ufa’atasia
O le tumau o le tuputupu aʻe e fa’avae i maʻa fa’avae.
Fa’ata’ita’iga:
- fa’ato’aga toe fa’afou
- tamaoaiga ta’amilo
- community land trusts
- faiga fa’a‑si’osi’omaga a tagata moni o le atunuu
- pisinisi galulue fa’atasi
- tupe fa’aalu umi mo fausaga
E fa’alautele nei faiga i le fractal, ae le o le laina sa’o.
E tupu i le toe fa’afou, ae le o le tosoina.
Tau o le tagata: mea e tupu pe a leiloa maʻa fa’avae
E aumaia e leiloa maʻa fa’avae:
- mamafa o le mafaufau
- filifiliga mai le tulaga ola‑pakele
- leiloa o le va’ai mamao
- pa’ū o le fatufatua’i
- toe tusia pea o faiga
- omiga tumau
- motusia o le nu’u
O le leai o se fale o le fa’ata’ita’iga manino:
e ave’esea ai tulaga uma e mana’omia mo le fa’avae.
A toe fo’i mai le mautu, e toe fo’i mai loa le mafai ona fa’avae.
E le o se sese a le tagata — o se tulaga fausaga.
Malamalama faiga: o maʻa fa’avae o le laina i le va o le ola ma le pa’ū
Maʻa fa’avae → fractal → tetee → tumau
Leiloa maʻa fa’avae → churn → pa’ū → tosoina
E mulimuli faiga uma o le lalolagi i lenei ala.
Nu’u uma.
Tamaoaiga uma.
Faiga ola uma.
Fa’alapotopotoga uma.
O le fausaga lea o le tu’ufa’atasiga.
Ala i se lumana’i fa’avae: mea e mana’omia e faiga tu’ufa’atasia
Ina ia fausia se lumana’i tumau, e mana’omia:
- toe fa’afo’i maʻa fa’avae
- mamanu faiga e le fa’asala ai mea sese
- fausia fausaga fractal
- faia ta’amilosaga e mafai ona tula’i i g

What do you think?